امتیاز دادن


نان، به عنوان نماد غذای اصلی، در همه زمان ها و در اغلب جوامع، از اهمیت زیادی برخوردار است.
در تمامی فرهنگ ها، نان اهمیتی بیش از یک ماده غذایی دارد.
در فرهنگ و باور مردم منطقه تفرش نیز، نان دارای اهمیتی ویژه است و مردم این دیار، اعتقادات خاصی در رابطه با نان، خمیر، پخت نان و… دارند.

در ادامه به برخی باورهای عامیانه مردم منطقه تفرش در مورد نان اشاره میکنیم.

 

 

قسم خوردن به نان :

اهالی منطقه تفرش به نان و نمک قسم می خورند و اعتقاد دارند که از برکات پراهمیت هستند.

قسم به نان و سفره نان، از آن جهت است که طرف مقابل، سخن را به واسطه اهمیت و برکت نان و سفره نان، باور می کند و می پذیرد.


حرمت نان :

مردم گندم را یکی از برکات خداوند می دانستند و همیشه برای خمیر کردن و پخت نان، خود را از آلودگی ها پاک می کردند.

به اعتقاد مردم منطقه تفرش، نان برکت خدا است و نباید به زمین بیفتد و زیر پا بماند.
اگر نان بر زمین افتد، باید آن را بوسید و در سوراخ دیوار، شکاف درخت یا بلندی گذاشت، وگرنه قحطی می شود.

اگر در مسیری، تکه نانی افتاده باشد، آن را برداشته و می بوسند، به گوشه ای می گذارند که لگد نخورد و برکت از میان نرود.

باور بر این است که از روی نان و سفره ی پهن شده، نباید پرید؛ کُفران نعمت است.

 

باورهای مربوط به تهیه خمیر و پخت نان:

افرادی که نان می پختند، ظرف مخصوص برای خمیر گرفتن داشتند.

یک ظرف کوچک به نام کاسه دست آب، یک ظرف بزرگ هم برای خمیر کردن.

حتما ظروف مخصوص، باید پاک و تمیز باشند.

 

  • مردم تفرش معتقد بودند که، تُرش( مایه خمیر ) را نباید شب هنگام از کسی گرفت .
    همچنین نباید به همسایه و…. گفت « مایه ات را به ما بده »،

این جمله را خوب ندانسته و به این معنی برداشت می شود که « سرمایه ات را بگیریم ».
معمولا می گفتند :  « یک چونه تُرش بده » .

 

اگر از خانه همسایه، مایه خمیر را قرض می گرفتند، باید حتما باز می گرداند.
باور داشتند که اگر مایه خمیر را پس ندهند، برکتِ سفره آرد می رود.
سفره آرد از جنس ضخیم بوده و جداگانه نگهداری می شد.

 

  • اعتقاد بر این است که اگر یک تکه خمیر، هنگام وَرز دادن یا قُرصه گرفتن، به بیرون از ظرف بپرد، مهمان یا مسافر می آید.

 

  • در روستای اَبره دَر ( تفرش )معتقد هستند اگر شخص، چانه های خمیر را بزرگ و کوچک پهن کند، هنوز دوست و دشمن را نمی شناسد.

 


  • باور مردم منطقه بر این است که، اگر در هنگام پخت نان، گوشه ای از خمیر دراز و کشیده شود و اصطلاحا، خمیر گوشت (گوش)  درآورد؛ دشمن در مورد انسان صحبت می کند و پشت سر صاحب نان، غیبت می کنند.

 

  • اگر بخشی از خمیر که به دیواره تنور زده اند، برجسته شود و در اصطلاح تفرشی ها « قُلَّک » یا « قُرَّک » بزند، فردی از خانواده صاحب نان و خمیر، بچه دارد و باردار است.

همچنین باور داشتند که اگر نان درون تنور به این شکل درآید، یکی از بچه ها در بیرون از خانه، گرسنه است.

 


اولین نان تنور :

مردم منطقه تفرش باور دارند که اولین نان تنور را هرکسی بخورد، دارای رزق و روزی است.

اهالی روستای اَبره دَر ( تفرش ) معتقدند که اولین نان تنور را نباید به کسی داد، چون برکت تنور کم خواهد شد.

معمولاً نان اول تنور را به فرد مستحق می دادند،
یا مقداری نان که پخته بودند، به عنوان خمس گندم، به فرد سید می دادند.

هنگامی که در خانه ای نان پخت می شد، بوی نان در محل می پیچید ‌؛ چند عدد نان را به همسایگان مجاور می دادند.

 

نان و مراسم عروسی :

در منطقه تفرش، یک سفره نان و یک کوزه سفالی آب، به نشانه برکت، همراه عروس می کردند

و می گفتند:« الهی همیشه آبت سرد و نانت گرم باشد. »

اعتقاد داشتند که اگر عروس در شب عروسی سفره نان و کوزه آب را به نیت خیر و برکت به خانه شوهر ببرد، خانه همیشه برکت دارد و سفره شان پربرکت خواهد بود.



مآخذ :
کتاب باورهای عامیانه مردم ایران، حسن ذوالفقاری با همکاری علی اکبر شیری‌؛ تهران، نشر چشمه، ١٣٩۴.

کتاب مردم نگاری شهرستان تفرش، حمید رضا حسنی؛ تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، میراث فرهنگی استان مرکزی، ١٣٨٢.

پژوهش میدانی (مصاحبه با افراد مطلع به خصوص کهن­ مردان و زنان محترم تفرشی)

با تشکر از جناب آقای یوسف شاه حسینی (پژوهشگر آیین های سنتی)،

خانم حجازی و خانم رمضانی بابت مساعدت در گردآوری مطالب فوق.

تصویر اول (نان و تنور)، از کانال تلگرامی روستای جفتان (تفرش)، @joftaan

تهیه و تنظیم : سپیده محبّ علی



 

اشتراک این خبر در :