امتیاز دادن

Negar_۲۱۰۸۲۰۱۶_۱۴۵۹۳۳


مسجد، قلب تپنده حیات دین اسلام  و جایگاه پیوند آسمان و زمین.

به مناسبت روز جهانی مسجد (۳۱ مردادماه)، به معرفی یکی از قدیمی ترین مساجد ایران و به قولی اولین مسجد تفرش می پردازیم.

مسجد جامع ششناو یکی از مهمترین آثار معماری دوران سلجوقیان در ایران و همچنین یکی از قدیمی‌ترین مساجد کشور محسوب می شود که واقع در بافت قدیمی محله تاریخی «فَم» شهر تفرش (استان مرکزی) می باشد.

بنای اولیه مسجد از آثار دوره سلجوقی است که در دوره‌های بعد قسمت‌هایی به آن اضافه شده‌است.

قدیمی‌ترین و شاخص‌ترین بنای مسجد، متعلق به قرن پنجم هجری و اوایل عهد سلجوقیان ذکر شده است و آن، معماری آجری «مناره» مسجد می باشد.

IMG_۲۰۱۶۰۸۲۰_۲۲۵۹۳۶ مناره مسجد ششناو، تفرش


بنای مسجد در قرن ششم (دوران سلجوقیان)* احداث شده و در شمار آثار ملی ایران (در تاریخ ۱۹/ ۵ /۱۳۷۹ با شماره ۲۷۷۱) به ثبت رسیده است.

مجموعه مسجد ششناو شامل حسینیه (تکیه ششناو)، یک رشته قنات، گنبدی بزرگ، مناره‌ای آجری، صحن، ایوان، دو شبستان، چند حجره می باشد.

برای ورود به صحن مسجد ابتدا باید از داخل تکیه ششناو که در شمال غربی مسجد واقع شده، عبور کرد. تکیه ششناو دارای سه درب ورودی و خروجی به سه گذرگاه عمومی شهر است، که برای ورود به صحن مسجد باید از یکی از این سه درب، ابتدا وارد تکیه و سپس وارد مسجد شد.

Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۵۶۵۵ درب ورودی تکیه ششناو، تفرش


Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۲۰۵۲  درب ورودی تکیه ششناو، تفرش


Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۳۰۸۱۲  درب ورودی تکیه ششناو، تفرش


حسینیه بزرگ ششناو که قدمت آن به اواخر دوره قاجاریه می رسد، با مساحتی در حدود ۳۰۰ متر مربع و در دو طبقه، با سقف و ستون‌های چوبی احداث شده است. طبقه همکف دارای حجره هایی برای استقرار آقایان و طبقه دوم که دور تا دور تکیه را در برگرفته ، برای بانوان در مراسم عزاداری و تعزیه خوانی،  مورد استفاده قرار می‌گیرد. صفه یا سکوی برجسته‌ای جهت اجرا و نمایش تعزیه، در وسط تکیه ششناو نیز قرار دارد. نخل محله شش ناو، علم ها و کتل ها در این تکیه نگهداری می شوند.

Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۲۹۴۸  فضای تکیه ششناو سکوی اجرای تعزیه، تفرش


Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۲۱۲۲  فضای تکیه ششناو، یکی از درب های ورودی، ستون وسقف چوبی، تفرش


در سردر صحن، ایوانی به دهانه ۵ متر، عمق ۴ متر و ارتفاع ۷ متر وجود دارد که با پوششی از مقرنس گچی تزئین شده ‌است. در پاکار پوشش ایوان، کتیبه‌ای به خط نستعلیق به تاریخ ۱۲۷۷ هجری قمری وجود دارد. در این کتیبه اشاره‌ای به بانی بنا بنام «محمد ابراهیم بن عباس» شده‌است. معمولا در این ایوان و جلوی درب ورودی به صحن، نخل محله ششناو قرار داده می شود و هنگام ورود به مسجد، ابتدا از زیر نخل عبور باید کرد. گاهی نخل را در کنار درب ورودی مسجد، داخل تکیه قرار می دهند.

IMG_۲۰۱۶۰۸۲۰_۲۳۲۸۴۱  سردر صحن مسجد ششناو، تفرش


Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۱۹۴۳۵۶  مقرنس کاری سردر صحن مسجد ششناو، تفرش


Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۱۹۴۳۱۷  کتیبه های سردر صحن مسجد ششناو، تفرش


نخل و ایوان ورودی ۱ فضای داخلی تکیه ششناو و سردر ورودی صحن مسجد ششناو، تفرش


در زیر مسجد ششناو، رشته قناتی به همین نام جریان دارد که نام مسجد از این قنات گرفته شده است. مظهر قنات ششناو داخل حیاط مسجد قرار دارد. آّ قنات ششناو از زیر مقصوره و درون صحن آن گذششته و پس از عبور از داخل تکیه مجاور مسجد و خندق تکیه، بیرون از تکیه و زیر چنار کهنسالی و در مجاورت یکی از درب های ورودی تکیه، نمایان شده و از شش ناو یا ناودان فروریخته و به درون کوی و محله ها، سرازیر می گردد.

وجه تسمیه ششناو، همین ناودان های شش گانه است که جهت تسهیل در امور تقسیم و توزیع آب، ایجاد گشته اند و محل نصب ناودان ها  زیر چنار کهنسال محله ششناو می باشد.

قدمت قنات ششناو، به قرن سوم هجری قمری (زمان امام حسن عسگری(ع)) می‌رسد.

Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۵۸۴۳  قنات ششناو، چنار کهنسال در کنار  یکی از درب های ورودی تکیه ششناو، تفرش


Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۵۶۳۱  عبور قنات از میان حیاط مسجد ششناو، مظهر قنات، تفرش


مناره مسجد ششناو در کنار یکی از درب های ورودی تکیه ششناو و در شمال غربی مسجد و با فاصله از گنبد، واقع گردیده که قدیمی ترین بخش مسجد ششناو و مربوط به قرن پنجم هجری قمری (دوره سلجوقیان) می باشد.

مناره ای بسیار قدیمی با جداره تماماً آجری که دارای پلکانی مارپیچ است. تنها تزئین آن، کتیبه آجری بر فراز مناره می باشد که به خط کوفی عبارت توحیدی «لااله الاالله» با آجر، نگاشته شده است.

ارتفاع مناره ششناو، حدودا ۲۰ متر و قطر آن ۳ متر می باشد.

IMG_۲۰۱۶۰۸۲۰_۲۲۵۹۱۴  دید مناره مسجد ششناو از داخل حیاط مسجد، تفرش


درسال ‎ ۱۲۷۷هجری قمری ایوانی آجری با مقرنسهای گچی در جنب شبستان احداث شده که بانی آن محمد ابراهیم بن عباس است.

Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۲۰۵۵۳۹  ایوان ورودی به شبستان های مسجد ششناو، تفرش


مقصوره مسجد ششناو،  از بناهای باستانی و تاریخی بوده که بر فراز آن گنبدی کلاه خودی به سبک گنبدهای عصر سلجوقی دیده می‌شود از دیگر بناهای این مجموعه می باشد. قاعده گنبد هشت ضلعی و گردنی استوانه‌ای شکل به ارتفاع ۵ متر، تارکی به بلندی ۹ مترو  قطر ۱۶ متر دارد. تمامی گنبد با استفاده از آجر تراش، ساخته شده‌است. سقف و دیواره مسجد با کاشیکاری و مقرنس کاری‌های زیبا تزئین شده‌است. در دو سمت مقصوره، شبستان قرار دارد.

Negar_۲۰۰۸۲۰۱۶_۱۹۴۹۳۸  گنبد مسجد شناو، تفرش


index1  فضای داخلی مسجد ششناو، شبستان ها، تفرش


مزار یکی از صحابه امام حسن عسگری (ع) به نام محمد محدث (محمد محدث، پسر ابی الفضل حسین پسر حسن پسر حسین پسر حسن افطس) در مسجد ششناو وجود دارد. این محدث جلیل القدر در دوره خلافت متوکل عباسی و سختگیری او در مورد سادات علوی، با دوبرادرش به نام ابراهیم و علی الفصیح، از سامرا به ایران کوچ نمود و نخست در ابیورد اقامت گزیدند و از آنجا به دعوت احمد ابن اسحاق اشعری، به قم عزیمت نموده و چون در قم زیر نظر کارگزار خلیفه بود، تفرش را پناهگاه و مسکن قرار داده و در آنجا صاحب مکنت و حشمت فراوان شده است.

محمد محدث در اواخر سده سوم هجری و در دوره غیبت صغری، در تفرش زندگانی را بدرود گفته و به ظن قوی، مقصوره ای که به نام مقصره مسجد جامع ششناو خوانده می شود، بر فراز قبر او ساخته شده است.

مسجد جامع شش ناو در روزگار قاجار علاوه برمحل برگزاری نماز جمعه یکی از حوزه های مهم تدریس علوم دینی نیز به شمار می رفته است.

 

نقشه مسجد ششناو ۱  جایگاه مسجد جامع ششناو در شهر تفرش.


 

* در عصر سلجوقیان هنر معماری به شکوفایی و کمال نسبی رسید و هنرمندان و معماران آثار فراوانی بوجود آوردند.

در این دوره از تلفیق حیاط چهار ایوانی و تالار مربع گنبددار (چهارطاقی)، مسجد بزرگ ایرانی بوجود آمد. به‌گونه‌ای که حیاط مرکزی و چهار ایوان اطراف آن اساس معماری مذهبی در ایران گردید.

نماسازی دیوار بناها با آجر بود و از امکانات هنری آن استفاده می‌شد و نقوش متنوعی از آجر به‌وجود می‌آورند.

هنر آجرتراشی و تزئین بناها با آجرهای تراشیده شده از قرن پنجم هجری در ایران معمول و تا اواخرقرن ششم ادامه یافت و کامل‌تر گردید.

در اواخر عهد سلجوقی ترئینات گچبری و رنگ اهمیت زیادی یافت. کاشی لعابدار فیروزه‌ای در تزئین معماری بکار گرفته شد.

 

برگرفته از:

سیری کوتاه در جغرافیای تاریخی تفرش و آشتیان ، نوشته مرتضی سیفی فمی تفرشی

www.yjc.ir

fa.wikipedia.org

map.ar1979.com

www.iribnews.ir

jamejamonline.ir

www.farsnews.com

www.shabestan.ir

www.farsnews.com

 

اشتراک این خبر در :