امتیاز دادن

.

آغاز نقشه برداری علمی و فنی در ایران از زمان تأسیس مدرسه دارالفنون شروع گردید.این امر در ایران در زمانی اتفاق افتاد که از شروع اکتشافات جغرافیائی در قرن پانزدهم نزدیک به سه قرن می گذشت.
مسیو کرشیش (کرزیر) معلم توپخانه و مهندسی,در کلاس های درس مدرسه دارالفنون با کمک مترجم دانشمند خود میرزا ذکی مازندرانی ,اول بار محصلان دارالفنون را با رموز فن نقشه برداری آشنا ساخت.کرشیش در سال ۱۲۷۵ قمری(۱۸۵۸ میلادی) موفق گردید با دستیاری ذوالفقار بیک و محمد تقی خان,که از شاگردان مدرسه دارالفنون بودند,اولین نقشه دارالخلافه تهران را تهیه و با چاپ سنگی به طبع برساند.
این نقشه سرآغاز تهیه و انتشار نقشه های جغرافیائی در آن عصر بوده است که ۲۶ سال بعد استاد عبدالغفار نجم الدوله,استاد علم جغرافیا و نجوم, با همکاری دانش آموختگان مدرسه دارالفنون موفق به تدوین و چاپ اولین اطلس جغرافیائی گردیدند(۱۳۰۲ ق_۱۸۸۴ م) مبنای کار آنها ترجمه اطلس های منتشره از کشور فرانسه بود که در ایران به زبان فارسی ترجمه شده و به وسیله چاپ سنگی به طبع می رسید.
افرادی که در تهیه این اطلس همکاری داشته اند به صورت مستقل نقشه های دیگری از ایران,تهران,جهان و قاره ها ترسیم نمودند که به تعداد محدودی به چاپ رسید.این روند تا اوایل سال ۱۳۰۰ شمسی ادامه داشت.در این مدت سه جلد اطلس جغرافیائی تهیه گردید که ما آنهارا در این جزوه معرفی کرده ایم و جلد دوم که کار محمد رضا مهندس بود عینا به صورت نسخه برابر اصل در این مجموعه آورده ایم.
انتشار اطلس نخست و اطلس سوم را بعد از چاپ این اطلس در نظر گرفته ایم که در کنار آنها امیدوار است بتوانیم سایر کتاب ها و نقشه های جغرافیائی آن دوره را که بسیار کمیاب و نایاب می باشند برای علاقه مندان و اهل مطالعه و تحقیق و دانشجویان رشته جغرافیا  و کارتوگرافی منتشر نماییم.
در این دوره کارتوگرافان و جغرافی دانان برجسته ای همچون سرتیپ مهندس عبدالرزاق خان بغایری,میرزا مهدی خان سرتیپ,محمد رضا قراچه داغی ,علی اشراف قراچه داغی و دیگران آثار ارزنده ای را به وجود آورده اند که هرکدام در تحول تاریخ نقشه برداری و نقشه کشی ایران سهم ارزنده ای را دارا می باشند.

با یاد و نام پدرم زنده یاد استاد عباس سحاب (۱۳۷۹_۱۳۰۰)،پدر کارتوگرافی ایران

غلامرضا سحاب

 

معرفی نویسنده:

میرزا رضا خان مهندس (۱۳۱۹ قمری)، فرزند محمد باقرخان، مشهور به معتمدالسلطان از فارغ التحصیلان مدرسه دارالفنون و از شاگردان ممتاز آن مدرسه بود و به زبان فرانسه تسلط داشت. ترجمه کتابهای زیر حاصل تلاش اوست: ۱- گردش به دور کره زمین (کتاب ژول ورن) ۲- تاریخ ملوک قیاصره [تاریخ امپراتوران روم مخصوصاً روم شرقی] ۳- شرح حال کشور ایتالیا [اروپای جنوبی در ساحل دریای مدیترانه شمالی].
میرزا رضا خان مهندس که اصول هندسه و ترسیم نقشه را در مدرسه دارالفنون آموخته بود، به تهیه نقشه های پنج قاره و نقشه ایران، و پس از آن به ایجاد یک اطلس جغرافیایی در ۱۴ برگ مبادرت کرد. هنگامی که قبل از سال ۱۳۱۸ هجری قمری اطلس میرزا رضاخان شکل می گرفت تا زمان انتشار آن در سال ۱۳۱۹، نیرالملک وزیر علوم در مقاطع مختلف، برای چاپ اطلس از کمک های لازم دریغ نکرد. هنگامی که اطلس میرزا رضاخان مهندس آماده چاپ شده بود، سرپرست اداره مربوطه، شرح کوتاهی درباره ماهیت و معرفی نوشتار آن نوشت و ضمن موافقت آن را به مهر خود ممهور کرد و پس از مدتی این اطلس به چاپ رسید.
میرزا رضاخان مهندس (معتمدالسلطان) در تمامی نقشه های خود، مبدأ صفر درجه نصف النهاری را بر پایه نصف النهار پاریس در سال های ۱۳۱۸ و ۱۳۱۹ قمری (۱۹۰۰ و ۱۹۰۱ میلادی) ترسیم کرده است. وی از قوانین بین المللی جغرافیایی سال ۱۸۸۴ میلادی آگاهی داشته و بر همین اساس در نقشه ای که در اطلس خود از ایران و یا مناطقی از ایران تهیه کرده، در گوشه های نقشه به این چند گانگی اشاره کرده است.

 

شناسنامه کتاب:

دومین اطلس جغرافیائی دوره قاجار

شامل نقشه های ایران, تهران و قاره های جهان در یکصد و بیست سال قبل

تالیف محمد رضا مهندس(مهندس الملک)
۱۳۱۹قمری_۱۹۰۱میلادی

به اهتمام:جواد صفی نژاد_غلامرضا سحاب _سعید بختیاری

صفحه آرا:بابک نو بهاری
امور هنری:مهین طاهری نیا
ویراستار:حمیرا محبعلی

چاپ:هنر آفرین
نوبت چاپ:اول_تیرماه ۱۳۹۱
تیراژ:۱۵۰۰ نسخه

قیمت ۱۸۰۰۰

نشانی:تهران-انتهای بزرگراه همت-بزرگراه پژوهش-خیابان دارو پخش-بن بست رضا-شماره ۱۰

تهیه و گردآوری: ریحانه محبعلی و س.محبعلی

اشتراک این خبر در :