امتیاز دادن

 


تهیه و تنظیم: مرحوم یوسف شاه حسینی (پژوهشگر آئین های سنتی).

ویرایش: سپیده محبّ علی.

…..

مردم تفرش از دیرباز، آمدن بهار و جشن نوروز را نیکو و مقدس دانسته و پیش از آمدن نوروز، آداب و آئین های ویژه ای را اجرا می کنند و به جشن و سرور می پردازند.

از آئین های استقبال از بهار و نوروز، نمایش آئینی _ سنتی  « کوسه گَلدی » تفرش می باشد که به همت مرحوم یوسف شاه حسینی (پژوهشگر آئین های سنتی)، احیا و به ثبت ملّی میراث ناملموس رسیده است و همه ساله در تفرش اجرا می گردد.

 

 

در ایام قدیم و حتی تا چهل سال گذشته، در نقاط مختلف تفرش و حوزه استان مرکزی، مراسم سنتیِ نمایش گونه ای به نام « کوسه گَلدی » kousa galdi برگزار می شد،

که کم و بیش در شیوه اجرا همانند بودند و در همه نقاط، نقشی به نام «کوسه» مشترک بود.

 


جشن کوسه گَلدی به تفاوت، از دهم بهمن ماه هر سال یعنی پایان “چله بزرگ” تا اولِ ” آفتاب به حوت “ (ابتدای اسفند ماه) که به قول قدیمی ها؛ زمین، نفسِ آشکار می کشد و برف و یخ به تدریج آب می شود،  توسط چوپانان در تفرش برگزار می گردد.

 

دلیل اجرای این جشن در این زمان از سال (زمستان) این بود که؛

اعتقاد داشتند با تمام شدن چله بزرگ و پس از جنگ چله ها که سرما می شکند، دام ها را می توان به چرا بُرد.

این آئین به منظور دورکردن نحوست سرما و در پایان زمستان برپا و یکی از جشن های زمستانی محسوب می شود.

 

 

نحوه اجرای جشن کوسه گَردی تفرش:

جشن کوسه گَلدی ( کوسه گَردی ) در تفرش به شکلی خاص و توسط چوپانان برگزار می شد.

در این جشن زمستانی، کوسه و همراهانش به در خانه گله داران و بزرگان روستا رفته و فرارسیدن فصل بهار و پایان سرما را نوید می دادند.

 


“کوسه”، مردی چوپان با لباس و شکل و شمایلی خاص هست که به در خانه ها رفته و با اجرای مراسمی خاص، پایان سرما را نوید می دهد.

فردی به عنوان “عروسِ کوسه” با لباسی قرمز رنگ در کنار کوسه به اجرای مراسم می پردازد.

نقش سوم در این آئین نمایشی، “توبره کِش یا کیسه دار” است که هدایا و انعامی که مردم به کوسه می دهند را جمع آوری می کند.

عده ای نیز با ساز و دهل کوسه را همراهی می کنند.

 

در خانه گله داران، کوسه و زنش وسطِ چوبدستی چوپانی را گرفته و در حال رقص، اشعاری را می خواندند.

 


در این  لحظه صاحب خانه، نزدیک شدن بهار و فصل کار و تلاش را تبریک گفته

و کیسه ای محتوی کشک، گندم، گردو و سایر محصولات و یا مبلغی را به عنوان انعام به کوسه می داد.

 

در جشن کوسه گَردی تفرش، در خانه بزرگان و خوانین و کدخدایان، کوسه هنگام رقص، غش می کند و به روی زمین می افتد،

در این هنگام اشعاری خوانده می شود:

 

/ کوسه کوسه جونم کوسه، ریشت بسوزه کوسه  //  زنت تازه عروسه، بهت نداده بوسه  /

 

و زن کوسه بالای سر او در ادامه می خواند:

/ می شکنم نمی شکنم برگ عدس، شوهرم مرده و موندم سر دست  //   می شکنم نمی شکنم برگ نخود، شوهرم مرده و موندم سر خود /

 

عروس کوسه، انعام و روغن پاک حیوانی جهت به هوش آمدن کوسه، جمع آوری می کند و به او می چشاند.

چنانچه حالش خوب نمی شد و به هوش نمی آمد، باز اشعاری را همراه با ساز و دهل، بالای سر کوسه سر می داد.

 


عایدات جمع آوری شده از این مراسم، در بیشتر مناطق استان مرکزی بین خانواده های فقیر و نیازمند تقسیم می شد.

 

این جشن زمستانی که به لحاظ ریشه های تاریخی در شمار نمایش های آئینی و سنتی آورده می شود،

به نام های کوسه گَردی در تفرش، کوسه کوسه در ساوه، کوسه گَلدی در روستاهای شاهسون نشین، کوسه ناقالدی در اراک و خمین، کوسه گَلین در آشتیان

و مانند اینها نامیده می شود و با تفاوت هایی در سایر مناطق ایران نیز وجود داشته است.


این آئین اگرچه بسیار ساده و آمیخته به اعتقادات عامه پسند است؛

اما کارکردهای وسیعی را در حوزه کار گروهی و ارتباطات بین فردی، اهمیت معاش و کار ، تقویت همبستگی گروهی و از سوی دیگر دستگیری از فقرا و افراد ضعیف داشته است.

 

 

آئین کوسه گلدی تفرش، به همت مرحوم یوسف شاه حسینی (پژوهشگر آئین های سنتی)، احیا و در بسیاری از نمایشگاه ها و جشنواره های نمایشیِ آئینی – سنتی راه یافت.

گروه هنری تفرش به سرپرستی ایشان، بارها با اجرای زیبای این آئین،  موفق به دریافت رتبه برتر شدند.




تهیه و تنظیم: مرحوم یوسف شاه حسینی (پژوهشگر آئین های سنتی)

ویرایش: سپیده محبّ علی

 

برگرفته از:

وبلاگ آواهای تفرش (آئین ها و آواهای تفرش)/     http://avatafresh.blogfa.com




 

اشتراک این خبر در :