امتیاز دادن

سحرگاه رمضان

بیدارکردن همسایگان، دوستان و خویشان به هنگام سحر در ماه مبارک رمضان، از سنت‌ های رایج در میان ایرانیان مسلمان در روزگاران گذشته بوده است. این رسم در گذشته و در نبود وسایل ارتباط جمعی انجام می‌شده تا کسی از سفره سحر ماه رمضان جا نماند. [۱]

آیین ایرانیان پیش از اسلام، یکتاپرستی بوده و براساس این آیین، مردمان سرزمین ایران، در روزهایی از سال، از خوردن بعضی خوردنی‌ها پرهیز می‌کردند، اما روزه نمی‌گرفتند.

با ورود اسلام به ایران، یکی از موارد مهمی که باید به آن توجه می‌کردند، بیدار کردن دیگر مسلمانان برای خوردن سحری و خواندن نماز صبح بود؛ همان‌گونه که سپاهیان ایرانی پیش از اسلام، همزمان با طلوع آفتاب بر طبل می‌نواختند. رسمی که پس از اسلام به شیوه‌ای برای بیدارکردن مسلمانان تبدیل شد.

رسم «نقاره‌زنی» برای رؤیت هلال در ایران نیز به پیش از اسلام برمی‌گردد. ایرانی‌ها ابتدای هر ماه نقاره می‌زدند تا رسیدن ماه تازه را خبر دهند. پس از اسلام این رسم به گونه‌ای دیگر ادامه پیدا کرد.

«چاووش‌خوان‌ها»، آمدن ماه رمضان را نوید می‌دادند؛ به این معنی که دو یا سه روز قبل از فرارسیدن ماه رمضان به خیابان‌ها می‌رفتند و آمدن ماه رمضان را نوید می‌دادند تا مسلمانان خود را برای چنین ماهی آماده کنند و غیرمسلمان‌ها تظاهر به روزه‌خواری نکنند.

همچنین چاوش‌خوان‌ها سه روز آخر ماه رمضان، «الوداع‌خوانی» می‌کردند و به استقبال ماه شوال می‌رفتند.

موسیقی و آیین های ویژهٔ ماه رمضان همواره در ایران فعال و پابرجا بود، تا این‌ که همزمان با روزگار پهلوی، نقاره‌زنی ممنوع شد و روضه‌خوانی تعطیل گردید.

تا چندین سال پیش هنوز در بعضی شهرهای ایران نقاره می‌نواختند و همسایه‌ها با ذکر صلوات همسایه‌شان را از خواب بیدار می‌کردند.

«صلوات‌خوانی»، «ذکرخوانی»، «بسم‌الله‌خوانی» و «منقبت‌خوانی» نمونه‌هایی از موسیقی های ویژهٔ ماه رمضان بوده‌اند که در قرن اخیر فراموش شده‌اند.

 

 ۱۳۹۲۰۵۰۵۲۲۱۰۵۲۳۷۲_PhotoL


موسیقی‌های سحرگاهی

ایرانیان مسلمان بنا بر یک رسم کهن عادت کرده بودند یک تا سه روز پیش از رؤیت هلال ماه رمضان به پیشواز این ماه بروند. به همین خاطر، یک ساعت به اذان صبح مانده، به بام خانه خود می‌رفتند و اذان می‌گفتند و مردم را به صلوات ‌فرستادن، دعوت می‌کردند. این‌گونه آوازها، اغلب در چهارگاه اجرا می‌شد و گونه‌ای چاووش‌خوانی بود. بعدها سحرخوان‌ها، علاوه بر آواز، نقاره هم می‌نواختند تا حنجره‌شان دمی بیاساید.

مناجات‌خوانی، اذان‌گفتن و دعاخواندن بخش‌های دیگری بود که به وقت سحر، یکی پس از دیگری اجرا می‌شد و این‌ها همه تمهیداتی بود که ایرانیان در گذشته برای به موقع بیدارکردن مؤمنین از خواب اندیشیده بودند.

«سحرخوان‌ها» تا نزدیک اذان به خواندن ادامه می‌دادند و سپس هنگامی که وقت اذان نزدیک می‌شد، ابیاتی را می‌خواندند که پایان هر بیت آن با یک صلوات همراه بود و همین رمزی بود که مردم تازه‌ بیدارشده را آگاه می‌کرد که دیگر وقت کمی برای خوردن سحری دارند. به این کار «صلوات‌خوانی» می‌گفتند.

سپس، «دعاخوان‌ها»، دعای سحر را می‌خواندند و پس از آن «مؤذن» اذان می‌گفت.

گاه در مراسم سحرخوانی از طبل و دهل و شیپور و نقاره هم استفاده می‌کردند.

 


 

موسیقی‌های افطار

یکی از مراسمی که به وقت افطار انجام می‌شد این که یک ساعت پیش از غروب آفتاب، سه بار بر طبل می‌نواختند و این نواختن‌ها هر بار تند تر می‌شد تا مردم روزه ‌دار بدانند چقدر به زمان افطار نزدیک شده‌اند و چه ‌وقت می‌توانند از کار روزانه دست بردارند.[۲]

 

IMG09004155


 

سحرخوانی ماه مبارک رمضان در استان مرکزی

ماه مبارک رمضان که از ماه‌های مهم معنوی مسلمانان به شمار می رود، در استان مرکزی که دارای پیشینه فرهنگی و اسلامی غنی می باشد، با استقبال مردم و با آیین‌های خاصی برگزار می گردد.

‌مردم استان مرکزی از نیمه‌های ماه پرفضیلت شعبان، با پاکیزه سازی و غبارروبی مساجد و حسینیه‌ها و آماده ‌سازی اماکن مذهبی، خود را برای این میهمانی معنوی آماده می‌کنند و به استقبال ماه مبارک رمضان می روند.

مردم استان مرکزی، به زبان محلی  با عنوان «ماه روزه» از این ماه پربرکت یاد می کنند.

‌یکی از آیین‌های خاص ماه مبارک رمضان، آیین «رؤیت هلال ماه» است که از دیرباز در مناطق شهری و روستایی این استان رایج بوده است. رسم بر این بوده که مردم در شب نخسین روز ماه رمضان با داشتن وضو بر بام منازل و مساجد حاضر می‌شدند و در صورت رؤیت ماه، خانه به خانه رفته و حلول این ماه را به صورت چهره به چهره به اطلاع عام می‌رساندند.

«سحرخوانی» نیز از سنن زیبای رایج در مناطق شهری و روستایی استان مرکزی است. این رسم در گذشته و در نبود وسایل ارتباط جمعی انجام می‌شده و نشانی از همدلی مردم برای طی کردن ماه رمضان است.

از گذشته‌های دور سحرخوانان اغلب از بین افرادی انتخاب می‌شدند که خوش صدا و با سواد بوده و با اشعار ادبی، مناجات و دعاها آشنایی کامل داشتند.

‌سحرخوانان از شب اول ماه مبارک رمضان بر پشت بام خانه، مسجد و یا تکایا رفته و قرائت دعا و شعرهایی با مضامین تسبیح و مدح پروردگار، رحمت و شفقت‌خواهی و طلب بخشش و آمرزش را تا اذان صبح ادامه می‌دادند.

‌آیین‌های سنتی سحرخوانی امروزه از بلندگوی مساجد در استان مرکزی اجرا می‌شود و سحرخوانان محلی بیشتر در مناطق روستایی و محله‌های سنتی شهری به ندرت رسوم گذشته را زنده نگه داشته‌اند.

‌آیین سحرخوانی در گذشته‌های نه چندان دور در برخی از مناطق استان مرکزی چون «تفرش»، دلیجان، محلات، کمیجان و فراهان، با زدن طبل برای بیدار باش مردم همراه بوده است.

‌در برخی مناطق، آیین بیدار باش سحری با رسم «سحر خون» همراه بوده به طوری که فردی با رفتن بر بام، صدای خروس در می‌آورده و فردی نیز به عنوان جارچی، کوبه منازل را می‌کوبیده و با قرائت بلند آیات وحی و سردادن اذان، مردم را بیدار می‌کرده تا سحری بخورند و به عبادت بپردازند.[۱]

 

۵۳۷۵۴


 

سحرخوانی ماه مبارک رمضان در تفرش

مردم مسلمان و معتقد شهرستان تفرش (استان مرکزی) نیز در ماه مبارک رمضان سنت های خاصی را دارا می باشند.

برخی اهالی منطقه تفرش برای استقبال از ماه رمضان، روزهای اول، پانزدهم و آخر ماه های رجب و شعبان را روزه می گیرند. مساجد محل نیز غبار روبی و عطرافشانی می شود. زنان به تهیه مواد خوراکی مورد نیاز این ماه می پردازند. زنان روستایی نیز برای ماه رمضان مقدمات پخت فتیر را فراهم می کنند.
شب اول ماه رمضان، مردم به پشت بام می روند و همین که ماه را رویت کردند به روحانی محل اطلاع می دهند و پس از تایید وی آغاز ماه رمضان را در محل اعلام می کنند.

آیین زیبای سحری خوانی در تفرش از گذشته مرسوم بوده است.
«سحری خوان» در منطقه تفرش به کسی گفته می شود که بنا به دلایلی چون نذر، داشتن سواد (در قدیم)، داشتن صدای خوش و یا آشنایی با ادعیه و اشعار، با مناجات مردم را هنگام سحر در ماه رمضان بیدار می کند.

این افراد از شب اول ماه رمضان بر پشت بام خانه و یا مسجد و تکایا رفته و با خواندن دعاها و اشعار منظوم با مضامین تسبیح و مدح پروردگار و رحمت و شفقت خواهی و طلب بخشش و آمرزش، مردم محل را نسبت به موعد سحر، آگاه می کنند.

در گذشته به جز سحری خوانی، زدن طبل برای بیدار کردن مردم نیز معمول بوده است.[۳]

 

saharkhan


امروزه با وجود وسایل ارتباط جمعی گوناگون، آیین های سنتی رمضان از جمله سحرخوانی به دست فراموشی سپرده شده اند.

خوشبختانه آیین استقبال وسحر خوانی ماه مبارک رمضان در تفرش توسط آقای یوسف شاه حسینی جمع آوری و احیا گردیده است. ایین زیبای سحر خوانی تفرش، آوازهای مخصوص به خود داشته که هم اکنون نیز توسط پیرغلامان تفرش اجرا می شود و مردم را برای سحر از خواب بیدار می نمایند.[۴]

 

طاعاتتون قبول…

التماس دعا…

 

 

[۱] http://www.isna.ir

[۲] https://fa.wikipedia.org

[۳] http://www.chn.ir

[۴] http://avatafresh.blogfa.com

 

اشتراک این خبر در :